LATEN WE KENNISMAKEN MET ANNELIEKE DRIESSEN, ONDERZOEKER OP HET THEMA ‘BEHOEFTEGEDREVEN INNOVEREN IN ZORG EN GEZONDHEID’ BIJ HET LECTORAAT SMART HEALTH VAN SAXION. Binnen het Zorg Innovatie Plein is zij betrokken als bouwsteenlead van Bouwsteen 1: Behoeftegedreven innoveren. Deze bouwsteen richt zich op vragen als: Welke uitdagingen ervaren patiënten en zorgverleners waarbij (technologische) innovatie kan helpen? Voor wie is dit relevant, wie profiteert ervan en wie (nog) niet? Bouwsteen 1 ondersteunt zorginnovaties met advies en hands-on betrokkenheid rondom het meenemen van behoeften van professionals, burgers, patiënten of cliënten in het gehele innovatietraject.
“Er zijn te veel technologische innovaties die uiteindelijk niet landen of niets toevoegen aan de praktijk”, legt Annelieke uit. Dat kan bijvoorbeeld gebeuren doordat een innovatie vertrekt vanuit technologische mogelijkheden, zonder aandacht voor wat er in de praktijk, waar de technologie een verschil wil maken, écht nodig en mogelijk is. “Er wordt dan pas achteraf gezocht naar een groep die hier baat bij zou kunnen hebben. Mijn collega Wouter Wijermars [onderzoeker van het lectoraat Industrial Design van Saxion] noemt dit doeltreffend: ‘oplossing zoekt probleem’. Daarom is luisteren en observeren in de praktijk waar de innovatie verschil wil maken zo belangrijk.”
Annelieke is sinds oktober 2025 het centrale aanspreekpunt voor bouwsteen 1, samen met Ria Wolkorte vanuit de Universiteit Twente. “We hebben even moeten zoeken naar waar onze bijdrage lag binnen het Zorg Innovatie Plein, met name omdat de kick-start use-cases die al waren aangesloten de beginfase van de innovatie al voorbij waren, terwijl juist daar de meeste ruimte ligt om vanuit de praktijken te vertrekken waaraan zij willen bijdragen. Het ondersteunen van die use-cases heeft ons geholpen te verhelderen waar we als bouwsteen de meeste waarde kunnen toevoegen. Onze bijdrage is tweeledig: aan de ene kant ondersteunen we het ophalen van behoeften, frustraties en knelpunten uit de praktijk. Anderzijds kunnen we use-cases helpen om in gesprek te blijven over (veranderende) praktijkbehoeften en deze mee te nemen in het verdere innovatietraject.”
Geen eenduidig proces
“Het is belangrijk om ‘eindgebruikers’ van meet af aan te betrekken”, benadrukt Annelieke. Hier voegt ze aan toe: “Ik zeg wel ‘eindgebruiker’, maar door mensen eerder te betrekken krijgen ze naast ‘gebruiker’ ook andere rollen: die van meedenker, medeonderzoeker, co-creator of co-designer. En juist in die rollen komt tot stand waar bouwsteen 1 naartoe werkt: dat praktijkkennis expliciet wordt meegenomen in de kennis die uit onderzoek voortkomt; dat ‘gebruikers’ tot co-creators verworden in processen van co-creatie. En dat vergroot de kans dat de innovatie écht effect kan sorteren.”
Annelieke ziet de uitdaging erin om behoeftegedreven innoveren zo simpel mogelijk te maken, zonder het oog voor deze complexiteit te verliezen: “Het klinkt eenvoudig: ‘betrek diegenen voor wie je een innovatie ontwikkelt vroegtijdig’. Maar de praktijk blijkt elke keer weer weerbarstig: wat we zien is dat er bijvoorbeeld een groep specialisten zich bewust is van een probleem, maar geen tijd over heeft om te investeren in diepgaand behoefteonderzoek, ook al kan het later tijdwinst opleveren; de use-case geen mensen kan vinden die willen meedoen aan interviews of focusgroepen; de beroepsgroep zelf denkt al wel een goed beeld te hebben van wat patiënten nodig hebben; je mensen vroegtijdig wilt betrekken, maar uiteindelijk je groep niet divers genoeg is om bijvoorbeeld problemen met de toegankelijkheid van je innovatie in beeld te krijgen; en ga zo maar door. Dat behoeftegedreven innoveren geen eenduidig proces is, maakt het ingewikkeld, maar ook heel spannend en leerzaam. De uitdaging voor onze bouwsteen is dan ook om methodologische handvatten te bieden om problemen en behoeften te verkennen, zonder voor te schrijven hoe het moet, want juist in die flexibiliteit en openheid zit de grootste winst.”
Gezette stappen
De werkgroepleden van bouwsteen 1 hebben expertise vanuit onderzoek, onderwijs en praktijk op veel verschillende methoden, zoals interviews, focusgroepen, observaties, vragenlijsten, patiëntreizen en responsible futuring. “We komen als hele bouwsteen minstens één keer per maand bijeen, en vaker in kleinere samenstellingen. We hebben al mooie stappen gezet: we hebben veel inspiratie opgehaald over hoe je in de praktijk knelpunten inzichtelijk kunt maken, zoals met innovatieambassadeurs of via een ‘frustratie van de maand’-vragenronde. Twee weken geleden hebben we nog een sessie georganiseerd met een afvaardiging van de afdelingen Reumatologie en Orthopedie om frustraties en knelpunten in de patiëntreis van artrosepatiënten in kaart te brengen. Deze zullen we verder verkennen met eerstelijnsprofessionals en patiënten. Het idee is dat dit eventueel weer tot een nieuwe use-case kan leiden. Daarnaast zijn we met verschillende use-cases concreet aan de slag gegaan over hoe patiënten betrokken kunnen worden in het innovatieproces. Zo bevragen we wat maakt dat technologie werkt in specifieke praktijken, waartoe een technologie mensen in staat stelt en waartoe niet, of nog niet.”
“Er wordt gewerkt aan een Wegwijzer voor ondersteuning en begeleiding vanuit het Zorg Innovatie Plein. Hierin is expliciet aandacht voor de verkennende fase, nog vóórdat invulling wordt gegeven aan een innovatie, waardoor het uiteindelijke resultaat beter aansluit bij wat er écht nodig is. Zo zetten we behoeftegedreven innoveren op de kaart.”